Spoorlijnen, bruggen, havens, luchthavens, elektriciteitsnetten, waterwerken en datacentra vormen het verborgen skelet van onze samenleving. Ze organiseren mobiliteit, energie, communicatie en logistiek, maar staan zelden centraal in het architectuurdebat. Nochtans bepalen deze grootschalige systemen steeds nadrukkelijker onze ruimtelijke, ecologische en maatschappelijke leefomgeving. A+321 onderzoekt infrastructuur als een levende architectuur: niet als een neutraal technisch netwerk, maar als een ontwerpvraag. Hoe kunnen infrastructuren landschappen herstellen, biodiversiteit versterken en nieuwe publieke ruimtes creëren?

Gastredacteur: Maarten Van Acker

Dit nummer pleit voor een herwaardering van humor, speelsheid alsook ironie binnen de doorgaans ernstige discipline van de architectuur. Het vertrekt vanuit de prikkelende hypothese dat geestigheid niet vrijblijvend en bijkomstig is, maar net een krachtige ontwerptool kan zijn. Scherpzinnige scherts opent immers andere manieren van waarnemen en handelen: het doorbreekt starre ontwerplogica’s en maakt ruimte voor nieuwe, relationele manieren van denken. In A+322 onderzoeken we hoe gevatte, gelaagde en intelligente ironie kan dienen als een kritische en creatieve strategie om architectuur te ontwerpen.

Gastredacteur: Dirk Somers

Tentoonstellingsarchitectuur stuurt de blik, kadreert betekenis en choreografeert de relatie tussen object, bezoeker en context. Tussen aanwezigheid en terughoudendheid transformeert ze ruimtes met licht, materiaal en circulatie tot dragers van een verhaal. Als discipline op het kruispunt van architectuur, kunst en curatorenpraktijk is tentoonstellingsontwerp een experimenteel terrein waar nieuwe ruimtelijke strategieën kunnen worden getest. Niet toevallig vormt het voor vele jonge bureaus een eerste publieke opdracht en een springplank naar een bredere architectuurpraktijk. In welke mate fungeert scenografie vandaag als het laboratorium van de architectuur?

Gastredacteur: Ambra Fabi

Charleroi is vandaag een van de meest intrigerende stedelijke laboratoria van België. Ooit het symbool van industriële neergang en stedelijk verval, ontpopt de stad zich steeds nadrukkelijker als een culturele en architecturale broedplaats. Onder impuls van het bouwmeesterschap van Georgios Maillis en een reeks ambitieuze bouwprojecten, ontwikkelde Charleroi niet alleen een vernieuwde ruimtelijke identiteit, maar ook een sterke culturele en politieke dynamiek. A+324 brengt het portret van een stad in transformatie en onderzoekt hoe een historische socialistische stad haar industriële erfgoed inzet als hefboom voor vernieuwing. Een verhaal over de stad zelf, maar evenzeer over de instrumenten, ambities en actoren die die verandering mogelijk maakten.

Gastredacteur: Audrey Contesse

Hoe verandert architectuur wanneer we de nacht niet langer zien als de afwezigheid van de dag, maar als een ontwerpopgave op zich? A+325 onderzoekt gebouwen, infrastructuren en publieke ruimtes die niet alleen functioneren na zonsondergang, maar er hun betekenis aan ontlenen. Hoe verhouden veiligheid, sociale controle en zichtbaarheid zich tot vrijheid, intimiteit en onzichtbaarheid? En voor wie is de nachtelijke stad eigenlijk ontworpen? Tussen feestvierders, nachtwerkers, daklozen, sekswerkers, zorgverstrekkers en logistieke netwerken onthult de nacht een andere werkelijkheid van de stad – een werkelijkheid waarvoor er nog geen ontwerpmethodiek bestaat en dus onzichtbaar blijft in het architectuurdebat.

Gastredacteur: Wim Cuyvers

Steeds meer architecten ontwerpen flexibele gebouwen met een vermogen zich aan te passen aan veranderende functies, gebruikersbehoeften en maatschappelijke ontwikkelingen. Een slim of open plan, een hybride typologie en demonteerbare systemen spelen hierin vaak een sleutelrol. Maar is dat wel een nieuw concept? Het gebruik van flexibele grondplannen, niet alleen in huisvestingprojecten maar ook in publieke gebouwen, is een terugkerend thema in de architectuurgeschiedenis, zo blijkt. Hoe worden dergelijke plannen toegepast, toen en nu, en hoe verouderen flexibele projecten? Staat flexibiliteit gelijk aan het bewust overdimensioneren van de structuur van gebouwen, opdat ze toekomstige programma’s zouden kunnen dragen? In A+316 onderzoeken we in welke mate deze flexibele gebouwen ook daadwerking duurzaam en toekomstgericht zijn, en welke architectuurtaal – anders dan onuitgesproken en generisch – we ervoor kunnen gebruiken.

A+317 richt de blik op het kleine, het precieze, het zorgvuldige: het constructieve detail als denkproces. Het architecturale detail wordt er niet louter beschouwd als een technische oplossing, maar als een integraal onderdeel van het architectonische ontwerp, als drager van betekenis, schoonheid en vakmanschap. Van handgetekende knooppunten tot parametrisch gegenereerde verbindingen: in A+317 bekijken we de rol van de detailtekening in het ontwerpproces en hoe ogenschijnlijk eenvoudige details vandaag vaak extreem complex zijn geworden door regelgeving, duurzaamheidseisen en bouwtechniek. We onderzoeken ook welke gevolgen het hergebruik van materialen en producten heeft voor het in situ bedenken van architectonische details, in directe interactie met de werfcontext. We analyseren handgetekende en digitale details van verschillende architecten, met een toelichting over materiaal, schaal en betekenis.

Gastredacteur: Aurélie Hachez

We beschouwen de straat vaak als een functionele verkeersader: een harde infrastructuur gericht op snelheid, doorstroming en efficiëntie, als ‘bewegingsmachine’. Maar wat als we de straat benaderen als een volwaardige architecturale ruimte, als een publieke kamer tussen de gebouwen, in nauwe dialoog met de gevels die haar begrenzen? In verschillende essays verkennen we het vraagstuk van de herverdeling van de publieke ruimte, waarbij we nagaan wat is het recht op de straat, wat een gendergevoelige planning zou betekenen, en wat de relatie is tussen de inrichting van de straat en het directe wonen. We kijken naar internationale voorbeelden uit Parijs, Barcelona en New York, en tonen Belgische pilootprojecten die een andere typologie van de straat toetsen; van harde straat en onzacht voetpad, naar een groene, ontharde ontmoetingsruimte met zachte mobiliteit.

Gastredacteur: Gideon Boie

In tijden van ecologische, sociale en economische crisis leek een gesprek over schoonheid in de architectuur lang problematisch en zelfs omstreden. Esthetiek was ondergeschikt aan urgentere waarden: duurzaamheid, inclusie, contextgevoeligheid. Toch lijkt het debat over schoonheid vandaag opnieuw een rol van betekenis te gaan spelen. Het New European Bauhaus stelt expliciet dat architectuur niet alleen functioneel en duurzaam moet zijn, maar ook esthetisch. Praten over schoonheid roept belangrijke reflecties op, niet alleen over collectieve waarden en gedeelde geschiedenissen, maar ook over identiteit en politieke mechanismen. Wat betekent dat voor ontwerpers en welke nieuwe vormentaal komt er uit voort? Is er sprake van een nieuw esthetisch canon die voortvloeit uit hergebruik, circulair bouwen en materiaalrecuperatie? In A+319 onderzoeken we hoe esthetiek zich herpositioneert in de architectuurpraktijk.

Gastredacteur: Maarten Delbeke

De architectuurpraktijk staat vandaag onder hoge druk. Terwijl de normeringen en maatschappelijke verantwoordelijkheden toenemen, blijven eerlijke verloning en werkbare condities uit. De sector kampt met een ongezonde wedstrijdcultuur, lage erelonen, complexe regelgeving en een gebrek aan collectieve onderhandelingskracht. Tegelijkertijd dwingt de opkomst van artificiële intelligentie de discipline tot een herijking van haar creatieve en professionele identiteit. Wat betekent het om architect te zijn in een tijd waarin de eisen over ontwerp, technologie, ondernemerschap en maatschappelijk engagement steeds groter worden? A+320 onderzoekt hoe we kunnen bouwen aan een eerlijker, veerkrachtiger en toekomstgericht beroep, met een gedeelde verantwoordelijkheid van de Orde, de opleidingen, de opdrachtgevers én de architecten zelf.

In A+311 onderzoeken we de obsessie van de architect met de vorm van de cirkel en de doorwrochte zoektocht naar een juiste organisatie in deze abstracte figuur. We bevragen eveneens het gebruik van de cirkelvorm als symbool van ofwel eenheid en verbondenheid, ofwel controle en discipline. Daarnaast stellen we ons de vraag of we überhaupt in een wereld waarin architectuur circulair (duurzaam) moet zijn, het nog wel kunnen hebben over circulaire (cirkelvormige) gebouwen. De keynote van dit eerste nummer wordt geschreven door Job Floris, architect en medeoprichter van Monadnock (NL).

In A+312 leggen we de nieuwste inzichten in de intelligentie van planten voor en onderzoeken we wat natuurlijke groeiprocessen kunnen betekenen voor de ontwikkeling van de architectuur en stedenbouw. Vanuit de kennis van natuurlijke fenomenen, kunnen gebouwen en steden waarlijk ecologisch worden. Co-editor is landschapsarchitect Bas Smets die de heraanleg van ‘Les Abords de Notre-Dame’ in Parijs uittekent en de tentoonstelling ‘Building Biospheres’ maakt voor het Belgisch Paviljoen tijdens de 19e editie van de Biennale Architettura in Venetië.

Gastredacteur: Bas Smets

A+313 Parallel Practices gaat over het zelfgeïnitieerde ontwerp of onderzoek dat architecten ontwikkelen parallel en evenwaardig aan hun reguliere projecten in opdracht van een bouwheer. In dit nummer gaan we samen met gastredacteur Evelien Pieters op zoek naar hoe deze alternatieve architectuurpraktijken een voedingsbodem kunnen vormen voor de architectuursector, en hoe ze een publiek belang dienen. Want in het werk dat gebeurt tussen de regels van de praktijk van het bouwen, schuilt vaak een groter sociaal engagement en een maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Gastredacteur: Evelien Pieters

A+314 Collective Authorship gaat over co-creatie, en meer bepaald over de samenwerkingen die architecten aangaan met eindgebruikers enerzijds, en met mensen uit andere disciplines anderzijds. Waar vroeger het ontwerpproces vaak top-down verliep vanuit een individu, gebeurt dat tegenwoordig steeds vaker op een horizontale, collectieve manier, in groep. Maar wat houdt deze vrij nieuwe manier van werken precies in? Wat zijn de mogelijkheden en de moeilijkheden? Hoe kunnen we leren van eerdere voorbeelden en andere vakgebieden waar het co-creëren meer gangbaar is? En wat houdt deze verschuiving precies in voor de rol van de architect in het ontwerp- en bouwproces? Meer nog: waarom zou de architectuurpraktijk – en bij uitbreiding de maatschappij – beter worden van co-creatie? In A+314 – dat mee samengesteld wordt door Stéphane Damsin en Jan Haerens, oprichters van het Brusselse architectuurbureau Ouest – tasten we deze vragen af en onderzoeken we de implicaties van co-creatie voor de betrokken actoren, bewoners en toekomstige gebruikers.

Gastredacteur: Ouest (Stephane Damsin en Jan Haerens)

Vanuit het buitenland wordt met bewondering gekeken naar het publieke opdrachtgeverschap in België. Maar het zijn lang niet alleen overheden die onze gebouwde omgeving vormgeven. Integendeel: in geen enkel ander Europees land is de invloed van private bouwheren op het landschap zo groot als hier. De diepgewortelde traditie van particulier bouwinitiatief heeft het beeld van onze steden en dorpen fundamenteel mee bepaald. Toch blijft de kwaliteit van die private productie tot op vandaag erg wisselend. Sommige projecten blinken uit in architecturale en stedenbouwkundige kwaliteit, terwijl andere blijven steken in banaliteit of loutere winstmaximalisatie. In A+315 onderzoeken we welke instrumenten, formules, beleidsmaatregelen, ontwerpstrategieën of samenwerkingsvormen private opdrachtgevers kunnen aanzetten tot het realiseren van betere architectuur.

Gastredacteur: Sofie De Caigny

Steden zetten massief in op culturele infrastructuur, denk aan het M HKA in Antwerpen, Het S.M.A.K. in Gent, het nieuwe theater in Louvain-la-Neuve of het Biermuseum in het voormalige Beursgebouw in Brussel. Wat zijn deze nieuwe emblematische gebouwen precies en hoe hertekenen zij de stad? Welke architectuur verbeeldt vandaag de culturele infrastructuur en hoe verhoudt deze zich tot de bestaande strategieën van citymarketing? A+ontleedt de architectuur van nieuwe cultuurgebouwen en analyseert hoe deze de stad niet alleen een nieuw gezicht maar ook een nieuwe identiteit kunnen geven.

Volgens de vestigingscriteria van het Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan zijn bedrijventerreinen en industriezones alleen bestemd voor onderzoek, ontwikkeling, productie en logistiek, maar steeds vaker komt de vraag naar een functionele mix met andere, meer stedelijke functies. De economische ruimte is vandaag een nieuwe ontwerpopgave met typologisch onderzoek dat resulteert in projecten zoals de stapelstad of andere praktijken die de vermenging van functies bevorderen. A+ gaat op onderzoek naar projecten die op stapel staan.

Dit nummer brengt hulde aan de architecturale, tastbare, soms ruwe of juist zachte huid van een gebouw of kamer. We focussen zowel op interieurprojecten waarin tactiele oppervlaktes of radicale patronen frappant zijn, als op gevelafwerkingen met reliëf of uitsparingen. Centraal staat het vakmanschap, het materiaalgebruik en de technologische ontwikkelingen die het mogelijk maken om een ruimte in te richten met een bepaalde atmosfeer, warmte en/of akoestiek, en waarbij het resultaat ligt op het kruispunt tussen architectuur en interieurvormgeving.

Vele beeldbepalende institutionele gebouwen in dorps- en stadkernen, zoals kerken en monumenten, kregen afgelopen jaren een nieuwe bestemming. Ze behielden vaak hun publieke functie en werden bibliotheek of kinderopvang, kantoor of dienstruimte, overdekte markt of dorpsplein, kunstacademie of muzieklokaal. A+ onderzoekt de impact van de de-institutionalisering en dekolonisatie van deze gebouwen, maar ook de bakenwaarde van deze symbolische plekken voor de gemeenschap na herbestemming.

Rotor geniet internationale erkenning als pionier in het hergebruik van bouwelementen. Het hergebruik van materialen vormt een prioritaire as in de overgang naar een circulaire economie. Centraal in het werk van Rotor staat de vaststelling dat ecologische omwentelingen niet louter op een technocratische manier gerealiseerd kunnen worden, maar ook socio-economisch en cultureel verankerd moeten zijn. In het kader van de Rotortentoonstelling ‘Entangled Matter’ vragen we het collectief om als guest editor een speciale uitgave van A+ te maken rond circulariteit en hergebruik van materialen. Dit is dus geen monografie over het werk van Rotor, maar een nummer waarin zij samen met de redactie de inhoudelijke krijtlijnen tekenen, waarbij thema’s aan bod komen zoals overstock, schaalvergroting, en korte ketens versus globale netwerken.

Gastredacteur: Rotor

België is een laboratorium voor aanstormend talent. Jonge architecten krijgen veel kansen dankzij een rijke variatie binnen het architectuuronderwijs en specifieke procedures die hen toegang geven tot publieke opdrachten. Wie zijn de jonge leeuwen die de architectuur van de eerste helft van de 21ste eeuw (gaan) bepalen en met welk werk debuteren ze? Op welke manier uiten ze hun kritische visie, hun ambitie, hun verwachting voor de toekomst? A+ laat de nieuwe generatie architecten aan het woord en toont het werk en de samenwerkingen die hen in staat stelden een bureau op te richten en de toekomst vorm te geven. Het nummer 300 is een feesteditie; dit ronde cijfer is het eerste tijdschrift van het jaar waarin A+ 50 jaar bestaat. A+ blikt terug op de jonge leeuwen in de geschiedenis van het tijdschrift.

Wonen is een basisrecht, maar wordt steeds duurder. In Brussel, maar ook in Vlaanderen en Wallonië stijgt de druk op de woningmarkt die de lagere middenklasse en gezinnen de stad uitjaagt. Verschillende initiatieven bundelden afgelopen jaren hun krachten om deze tendens te kenteren, zowel vanuit publieke als private hoek. Dit resulteert in zowel nieuwe woonvormen zoals cohousing, alsook andere manieren van eigenaarschap. Zo is er de Community Land Trust, waarbij men eigenaar wordt van de woning maar niet van de grond. Ook verschillende sociale woonprojecten komen aan deze urgentie tegemoet. A+ onderzoekt welke impact dit heeft op de architectuur en de stedenbouw van het wonen.

Twee jaar geleden werd Wallonië getroffen door een zondvloed waarvan het nog lang niet is hersteld. Een jaar later bezwijkt België onder de hitte met een immens watertekort tot gevolg. Jarenlang leek water in België vooral iets waar je zo snel mogelijk vanaf moest zien te komen. Verschillende periodes van grote droogte, gevolgd door grote wateroverlast laten ons inzien dat waterbeheer complexer is. Architectuur en ruimtelijke planning kunnen oplossingen bieden voor het watervraagstuk. A+ keert zowel terug naar de provincie Luik, twee jaar na de overstromingen, als naar door droogte getroffen gebieden en kijkt welke concrete projecten gerealiseerd zijn.

Door het exponentieel groeiend aantal studenten barst de infrastructuur voor het hoger onderwijs letterlijk uit zijn voegen. Er is niet alleen vraag naar extra capaciteit, ook de bestaande gebouwen die vaak dateren uit het midden van de vorige eeuw zijn om ecologische maar ook pedagogische redenen aan renovatie toe. Na de coronacrisis kreeg afstandsonderwijs een plek en gooide de ruimtelijke configuratie van het lesgeven om. Ook de interactie met de omgeving en de rol die hoger onderwijs speelt in de (economische) heropleving van kleinere steden wordt steeds belangrijker. A+ gaat aan de hand van recente projecten de behoeftes van het hedendaagse onderwijs en onderzoek na, en legt de impact bloot van de architectuur van een leerlandschap of campus.

Hoe kan architectuur zorgen voor sociale inclusie? Gevangenissen, psychiatrische instellingen of migratiecentra maken volop deel uit van de maatschappij. Dankzij doordachte architectuur zijn deze inclusieve plekken ook lokaal verankerd en geïntegreerd in het stedelijk weefsel. Kan architectuur die inspeelt op integratie en connectie, ons anders doen kijken naar dit soort programma’s? En hoe bewaak je de grenzen tussen privaat en publiek, tussen veiligheid en toegankelijkheid? A+ onderzoekt welke dynamiek deze programma’s genereren en welke esthetiek ze met zich meebrengen.

A+ organiseert opnieuw de Brusselse Prijs voor Architectuur en bekroont daarmee recente realisaties van Belgische of buitenlandse architecten in Brussel en van Brusselse bureaus in België of het buitenland. Deze tweejaarlijkse prijs wordt uitgereikt in verschillende categorieën, waaronder kleine en grote interventies, openbare ruimte, innovatieve praktijken, ‘Promising young architect’ en de ‘Lifetime Achievement’. De Engelstalige speciale uitgave A+305 brengt uitgebreid en geïllustreerd verslag van alle nominaties, de jurering en de winnende projecten. Deze speciale editie zal verschijnen tijdens de feestelijk uitreiking van de Brusselse Prijs voor Architectuur.

Baksteen wordt gezien als één van de traditionele bouwmaterialen van de Noord-Europese architectuur zowel voor de draagstructuur als in de gevel als paramentsteen. Daarenboven wordt steeds meer ingezet op baksteen omwille van zijn groot circulair potentieel en in het kader van de energietransitie. A+ onderzoekt de Belgische baksteenarchitectuur van vandaag, met aandacht voor de technische, constructieve en fysieke aspecten van het materiaal en publiceert hiervan ook de detailplannen. Dit dossier verschijnt aanleiding van de lezing op 15/3: A+Talk on Brick, in samenwerking met Ugent in het kader van een internationaal colloquium over baksteenarchitectuur. Deze lezing is meteen ook de lancering van dit nummer.

Afgelopen jaren gingen veel meer mensen thuis werken. Dit heeft grote impact op de kantoorsector die de laatste jaren al kampte met leegstand. Vele kantoorgebouwen uit de jaren 1960-1970 hebben bovendien grootschalige renovaties voor de boeg en de monofunctionele kantoortoren is een anachronisme waarin niet meer wordt geïnvesteerd. Als gevolg hiervan worden vele kantoorgebouwen herbestemd tot woningen of scholen. We zien alternatieve typologieën verschijnen waarin plaats is voor verschillende programma’s, zoals wonen, werken en ontspanning waarbij ook het interieur een belangrijke rol speelt. A+ onderzoekt welke toekomst het kantoor vandaag heeft in tijden van thuiswerken en bekijkt de impact van de renovatie op gebied van typologie, programma, verdichting en de technische uitdagingen.

Ook de architect wil er soms even uit. De concurrentie binnen de wedstrijdcultuur, de toenemende regelgeving of de omvangrijke administratie bij publieke opdrachten doen architecten verlangen naar meer eenvoud. In dit nummer publiceert A+ kleinschalige projecten met een speciale focus op de eigen (tweede) woning van de architect. Want meer nog dan een vlucht uit de ratrace, is ontwerpen voor zichzelf vooral een zoektocht naar traagheid, lichtheid, vrijheid en bovenal experiment. Dit resulteert in bijzondere, kleinschalige architectuur waarin zoals de ontwerper als het gebruik dankzij specifieke ruimtelijke kwaliteiten, materiaalgebruik en alternatieve energetische concepten (zoals off-the-grid bouwen), kan ontsnappen aan de druk van het systeem.

De bouwsector heeft een belangrijk aandeel in het energieverbruik. Als we de klimaatdoelstellingen van Parijs willen halen, moet dit verbruik drastisch naar omlaag. Hoe kan het produceren en delen van hernieuwbare energie en het verlagen van het verbruik door renovatie van woningen hand in hand gaan? Wat zijn de projecten van vandaag en morgen die een alternatief energiesysteem integreren? Hoe kan architectuur bijdragen aan het beheer van energie? A+ onderzoekt hoe de energiezuinige stad er vandaag uitziet en welke impact dit heeft op de architectuur, zowel technisch als esthetisch. A+ organiseert in het kader van dit nummer eveneens een colloquium waarin verschillende actoren in debat gaan over het aandeel van architectuur en stedenbouw in de energietransitie. Deze is meteen ook de lancering van dit nummer.

Gastredacteur: Geert Palmers

Publieke voorzieningen zoals gemeentehuizen, brandweerkazernes, politiekantoren of postgebouwen, worden gekenmerkt door architectuur met een sterke typologische traditie. Toenemende digitalisering en veranderende noden vormen belangrijke impulsen voor de evolutie van deze gebouwen. In dit nummer onderzoekt A+ de typologie van de dienstbare architectuur en publiceert projecten die deze sector opnieuw op de kaart zetten.

Architectuur uit België krijgt veel aandacht en aanzien in het buitenland. Dat is deels te danken aan een doorgedreven architectuurbeleid dat de laatste twintig jaar werd uitgerold: instanties zoals de Vlaamse en Brusselse Bouwmeester, de verschillende Stadsbouwmeesters, procedures zoals Open oproep, en de oprichting van de Cellule Architecture en nu ook het ICA/WB dragen hier allemaal op hun manier aan bij. Maar ook regionale culturele spelers en publieke bouwheren spelen een belangrijke rol. A+ publiceert een breed scala aan gerealiseerde projecten van de afgelopen jaren, onderzoekt aan de hand hiervan hoe dit beleid de motor is van architectuurkwaliteit en welke veranderingen nodig zijn om deze te behouden en te laten groeien. A+ organiseert eveneens een debat met de verschillende spelers over de rol en de impact van het beleid in een bottum-up architectuurveld. Dit debat is meteen ook de lancering van dit nummer.

Wonen is meer dan de keuze tussen een huis of een appartement, in de stad of erbuiten. Het woonvraagstuk behelst zowel ruimtelijke kwaliteit, verdichting als betaalbaarheid. Tijdens de Coronacrisis werd de woning willens nillens een performante machine. De plek waar je niet alleen woont, maar ook werkt, lesgeeft, je ontspant, en intens samenleeft met huisgenoten of net heel geïsoleerd alleen leeft. In dit nummer onderzoeken we de impact van deze programmaverschuiving op typologie en ruimtelijkheid.

Er is steeds meer vraag naar duurzame architectuuroplossingen waarbij eerlijk materiaalgebruik en maatwerk voorop staan. Het gaat daarbij niet alleen over traditionele technieken en lokale materialen, maar ook over de samenwerking tussen ontwerper en uitvoerder, en over kennisoverdracht. A+ onderzoekt het belang van vakmanschap voor de toekomst van de architectuur. We stellen hierbij enkele materialen en technieken in de kijker, zoals bouwen met onder meer hout, baksteen en leem.

De Coronacrisis legde er eens te meer de nadruk op: waardig wonen en werken in de stad gebeurt bij gratie van kwalitatieve publieke ruimte. Pleinen en straten waar plaats is voor fietsers en voetgangers, zon en groen. In de stad toonden alternatieve fietspaden, schoolstraten, leefstraten, en het (tijdelijk) inperken van parkeerplaatsen, hoe het plots toch anders kan. In dorpen en de stedelijke periferie blijft kwalitatieve publieke ruimte een agendapunt. Hoe kunnen we deze trend bestendigen? Wie zijn de spelers die ze beïnvloeden? Wat maakt het verschil voor een buurt?

Het aanbod aan faciliteiten voor kinderen – zoals scholen, crèches, sportinfrastructuur, bibliotheken, speelpleinen en skateparken – bepaalt in grote maat de leefbaarheid van een plek. Daarom vertrekt A+ in dit nummer niet van een bepaald programma, maar vanuit die doelgroep. We bekijken de gebouwde ruimte door de ogen van het kind en geven een overzicht van projecten die een stimulerende en inspirerende omgeving vormen voor de opgroeiende jeugd.

Uit ecologische en economische overtuiging kiezen publieke en private opdrachtgevers steeds vaker voor de herbestemming van grootschalige constructies en het hergebruik van materialen. Zo dragen ze bij aan de verdere uitbouw van de circulaire economie. Een oud kantoorgebouw wordt school, een fabriek of silo wordt omgevormd tot woningen, een voormalige rijkswachtkazerne krijgt een tweede leven als broedplaats voor ontwerpers en kunstenaars. A+292 onderzoekt de architecturale, stedelijke en maatschappelijke mogelijkheden van een reconversie, met een focus op grootschalige gebouwen.

A+ organiseert in 2021 een Brusselse Prijs voor Architectuur en bekroont daarmee recente realisaties van Belgische of buitenlandse architecten in Brussel en van Brusselse bureaus in België of het buitenland. Deze prijs zal tweejaarlijks worden uitgereikt, in verschillende categorieën, waaronder private interventies, publieke gebouwen, openbare ruimte, innovatieve praktijken, en beloftevolle jonge architecten. De Engelstalige speciale uitgave A+293 brengt uitgebreid en geïllustreerd verslag van alle nominaties, de jurering en de winnende projecten.

In dit nummer onderzoekt A+ wat de identiteit is van het ‘dorp’ en het ‘platteland’ in een verstedelijkt gebied als Vlaanderen of een eerder ruraal en postindustrieel gebied als Wallonië. De ruimtelijke uitdagingen binnen een rurale context zijn divers en gaan van mobiliteit en bereikbaarheid over landschappelijke interventies tot de behoefte aan een nieuwe architectuurtaal die tegemoetkomt aan de identitaire vraagstukken waar dorpen vandaag mee worstelen. Wat is dorpsarchitectuur vandaag en wat zijn de effecten van de betonstop, de mobiscore en de bouwmeesterscan?

Dit nummer gaat over architectuur voor mensen in een kwetsbare positie: ouderen, zieken, psychiatrische patiënten en gedetineerden. Elk van hen woont op een plek, in een structuur waar ze niet voor kozen. We zien een evolutie naar een meer humane, minder gemedicaliseerde of minder strafrechtelijke omgeving. Zorgzame architectuur besteedt uiterst precieze aandacht aan het kleinschalige, het intieme, het geborgene, het huiselijke en de manier waarop specifieke materialen worden ingezet om dit doel te bereiken.

Belgische architectuur krijgt veel media-aandacht in het buitenland, maar het gaat vaak over dezelfde bureaus en dezelfde projecten die in de prijzen vallen. Met deze speciale editie wil A+ aanstormend talent tonen, (jonge) bureaus die vandaag, op het scherp van de snee, onze ruimtelijke én maatschappelijke context vormgeven. A+ toont het werk van bureaus die op een kantelpunt in hun carrière staan, een doorstartmoment dat vraagt om professionalisering, groei en capaciteitsopbouw, zonder identiteits- en kwaliteitsverlies. A+ lanceert deze speciale uitgave eind mei op de Internationale Architectuurbiënnale van Venetië en in september in Brussel.

Dit jaar worden een reeks belangrijke musea opgeleverd, andere staan in de startblokken. Wat is de impact van deze grote en prestigieuze projecten op de stad waarin ze gebouwd worden? Welk kader scheppen ze voor de tentoongestelde werken die zowel op ruimtelijk als op technisch en klimatologisch vlak steeds grotere eisen stellen? Wat maakt het museum voor de 21ste eeuw zo bijzonder? A+285 is een nummer over nieuwe gebouwen voor (hedendaagse) kunst waarin het niet alleen over architectuur gaat, maar ook over de spanning tussen gebouw, kunstwerk en bezoeker.

De draagstructuur van een gebouw wordt vaak weggemoffeld onder lagen isolatiemateriaal en gevelbekleding, gipskarton en pleisterwerk. Soms komt ze tevoorschijn en bepaalt ze de ruimtelijke ervaring van de plek. Dan is ze de vormelijke articulatie van het hele gebouw. Soms is een gebouw hoofdzakelijk structuur, zoals dat het geval is bij bruggen of bepaalde industriële gebouwen. Bij vele grootschalige herbestemingsprojecten is de structuur vaak het enige ‘authentieke’ element dat echt bewaard blijft. Bij een steeds verder groeiende vraag naar een circulair materiaalbeheer spelen structurele elementen een belangrijke rol. A+ gaat in gesprek met verschillende studiebureaus en technische experts.

De ecologische en economische uitdagingen waarmee we vandaag op wereldschaal worstelen hebben een bewustwordingsproces in gang gezet dat aanzet tot een andere manier van denken en doen. Ook de architectuurpraktijk is volop in verandering. Dat zien we in de ontwikkeling en in het gebruik van nieuwe materialen waar duurzaamheid, veiligheid en circulariteit in toenemende mate sturend zijn. De nieuwe generatie pionierende architecten, planners, sociologen, ontwikkelaars, materiaalfabrikanten of ondernemers is klaar voor een versnelling. Maar aan welke voorwaarden – of anders: aan welke prijs – kunnen we versnellen, groeien en vermenigvuldigen? Lopen we bij het opschalen een risico op vercommercialisering (‘greenwashing’) en kwaliteitsverlies? Welke zijn de kritische succesfactoren voor kwaliteitsvolle vernieuwingen in onze ontwerppraktijk?

Gastredacteur: Roeland Dudal (Architecture Workroom Brussels)