Architectuur ontstaat op de werf, niet alleen achter de spreekwoordelijke tekentafel. Dat blijkt de rode draad te zijn in het ontwerp van Augustine’s Garden in Riga, de hoofdstad van Letland, door het Lets-Belgische ontwerpbureau Sampling. De architecten zetten in op hergebruik en laten zich daarbij leiden door de logica van de site en de aanwezige materialen, wat een bijzondere esthetiek oplevert. Het resultaat is een gelaagd woonblok rond een gemeenschappelijke binnentuin.

De site van Augustine’s Garden heeft een rijke geschiedenis: het art-nouveaugebouw aan de straatkant werd ontworpen door de toenmalige stadsarchitect van Riga, Aleksandrs Vanags, terwijl het binnenblok lange tijd een industriële invulling had. De perceptie van dit soort typologieën in Letland wordt sterk gekleurd door de historische context. Manten Devriendt (Sampling) beschrijft de initiële weerstand: ‘De door ons voorgestelde woonstijl, rond een binnenplein, komt in Letland tegenwoordig nog maar zelden voor. Leven in een commune wordt er sterk geassocieerd met het Sovjetverleden. Daarnaast bevindt de site zich in een stadsdeel waar hoge bouwblokken de norm zijn. Binnenterreinen zijn er vaak minderwaardige plekken, vooral bedoeld voor nijverheid.’

De eerder negatieve perceptie rond het bouwblok vraagt om een andere ontwerplogica, die dit soort vergeten architectuur nieuw leven inblaast. Volgens de principes van adaptief hergebruik worden de gebouwen herbestemd tot wooneenheden. De historische voorgevel krijgt na archief onderzoek een restauratie met herstel van de emblematische tekeningen in kalkpleister. De afwisseling van ruwe en gladde afwerkingsmethodes zorgt voor een uitgesproken textuur. Ook in het binnenblok staat materialiteit centraal, en dan vooral de eerlijkheid in het tonen ervan. Zo vallen de bouwsporen nog steeds af te lezen aan de gevels van het L-vormige gebouw. Het bestaande amalgaam van een variatie aan bakstenen en stalen lateien blijft volledig behouden. Met een paar ingrepen krijgen deze elementen een nieuwe betekenis: de stalen lateien en liggers contrasteren bijvoorbeeld door hun felle kleuren, en de openingen in de buitenmuren komen uit op de gemeenschappelijke binnenplaats.

Met de aanwezige materialen wordt volop geëxperimenteerd: alles komt in aanmerking voor hergebruik. Bouwmaterialen die door de interventie vrijkwamen, worden consequent geïnventariseerd, op de site verzameld en hergebruikt. Onder de oude asfaltering van het parkeerterrein bevonden zich bijvoorbeeld nog kasseien, die een plaats krijgen in de nieuwe tuin. De opvallende stalen liggers waren reeds beschikbaar op de site en werden hier en daar, na overleg met de ingenieur stabiliteit, ter plaatse aan elkaar gelast om nieuwe overspanningen te stutten. Samen met de uitvoerders werd een methode uitgewerkt voor het stapelen van bakstenen tot vensterbanken. Zelfs de tuin krijgt een invulling met planten die via de opdrachtgever ter beschikking werden gesteld en hergebruikt.

Hoewel deze manier van werken bij de opstart een extra inspanning vraagt, zorgt dit uiteindelijk mee voor een opmerkelijk lage bouwkost en, belangrijker nog, een site die opnieuw klaar is voor de toekomst.