Het nieuwe paviljoen van het Frans Masereel Centrum in Kasterlee, een samenwerking tussen de architectenbureaus List en Hideyuki Nakayama, is allesbehalve hiërarchisch ingedeeld. Ontworpen als een straathoek zijn er amper fysieke grenzen tussen de verschillende, polyvalente ruimtes, waardoor ontmoeting tussen alle gebruikers centraal staat. Kunstenaar Jean Glibert zet deze unieke beleving ook letterlijk in de verf.

Geborgen door de Kempense Heuvelrug, in de oksel van de Kabouterberg in Kasterlee, nestelt zich een van de grootste centra voor printkunst en grafiek in Europa. Het Frans Masereel Centrum (fmc), een laboratorium waar nationale en internationale artiesten resideren, creëren, experimenteren en elkaar ontmoeten in analoge ateliers met pakweg zeefdruk- en etstafels en een digitaal atelier. De samenwerking tussen de architecten van het Parijse List en het Japanse Hideyuki Nakayama resulteerde in een nieuw paviljoen die de hedendaagse werking van het centrum kracht bijzet. Vanop Belgische bodem volgde Bureau Bouwtechniek het geheel mee op en realiseerde schilder Jean Glibert een artistieke interventie die het paviljoen affirmeert in haar band met de grafische kunsten.

In 1972 liet grondlegger Fons Mertens een nieuw onderkomen bouwen naar een ontwerp van architect Lou Jansen. Geïnspireerd door de constructie en de vorm van de windmolen, is het hoofdgebouw samengesteld uit een centrale, ronde kern waar een grote koepelruimte aan vastkleeft. Later bouwde men een tiental driehoekige residentie-units bij zodat een kwalitatief aanbod aan kunstresidenties gegarandeerd kon worden. Samen met het ronde hoofdgebouw en zijn koepel – die het hoofdatelier herbergen – en twee smalle ellipsoïden, zorgen de huisjes ervoor dat het fmc iets wegheeft van een dorp. Het concept van de kunstenaarsgemeenschap is dan ook een belangrijke pijler van het centrum. Ook het nieuwe paviljoen – een ‘machikado’, Japans voor ‘straathoek’ – bewerkstelligt passage en spontane interactie.

De hedendaagse werking van het fmc, waar tentoonstelling, residentie en atelier in elkaar overlopen, vraagt naar een kneedbare constellatie die niet elk van de programma’s in een vooraf bepaald schema dwingt, maar een veelheid aan mogelijkheden biedt. Het ontwerp voegt een geometrische figuur toe, samengesteld uit een cilinder en een kegeldak. Door de figuur te versnijden, ontstaan er binnen- en buitenruimtes met elk een eigen conditie en atmosfeer, verenigd door een gemeenschappelijke ruimte. Terwijl dit hart het collectieve leven stimuleert, versterkt de periferie de individuele ervaring, dicht bij het landelijke groen. De uitbreiding completeert de huidige concave ruimtes door de toevoeging van een 120 meter lange verticale wand. Gestuurd door nieuwsgierigheid tast je als bezoeker zelf de grenzen binnen het atelier af.

Deze niet-hiërarchische omstandigheid kent haar hoogtepunt in de wijze waarop het dak is opgevat. Verwijzend naar een techniek uit de renaissance zijn 762 massief houten elementen op bijzondere wijze met elkaar verbonden. Elke balk wordt gesteund door de voorgaande en ondersteunt de volgende.

Dit solidaire gebaar is tegelijk voelbaar in de interventie van Jean Glibert. Dwars door de spil van het paviljoen heen, fixeert hij een lijn op het houten gebinte. Als ware het simpelweg een verfstreep, heel nauwkeurig aangebracht, die de blik begeleidt richting Antwerpse Kempen. De uitgepuurde compositie van de geschilderde vlakken zet alles in beweging. De witte aanwezigheid valt niet vanuit één perspectief te vatten maar verandert constant, terwijl je je verplaatst. Juist die activering wil Glibert in gang zetten. “De lichtinval van de zon en de gestalte van het gebouw geven de kleuren vorm. Met mijn interventie beoog ik te versterken wat reeds aanwezig is.” Niet alleen de structuurelementen stellen zich solidair op, ook het gebouw en de ingreep van Glibert tonen zich genereus in de wijze waarop ze de werken van de residerende kunstenaars bewust op de voorgrond plaatsen.