De ecologische en economische uitdagingen waarmee we vandaag worden geconfronteerd, zetten zowel de overheid als de markt – en daarmee ook architecten – steeds meer onder druk. Bij de uitvoering van grootschalige publieke en private opdrachten prevaleert economisch gewin boven maatschappelijk, cultureel of ecologisch gewin. Michiel Van Balen, medeoprichter van Miss Miyagi, stelt een andere manier voor om vastgoedprojecten te ontwikkelen, los van de tegenstelling tussen markt en overheid. Vanuit het idee van de ‘commons’ presenteert hij een model waarin het algemeen belang en collectief beheer voorop staan, met een groter maatschappelijk nut als zowel doel als resultaat.

‘Eerst geven wij vorm aan onze gebouwen en daarna geven zij vorm aan ons’, zei Winston Churchill ooit. Architectuur gaat over het ruimtelijk vormgeven van onze samenleving met een kritische blik, omdat die gebouwde omgeving zo’n diepgaande invloed heeft op wie we zijn en hoe we samenleven. Architectuur speelt dan ook onbetwistbaar een directe en indirecte rol in de huidige transitiegerelateerde uitdagingen. Direct, door de keuzes die op projectniveau worden gemaakt op het gebied van mobiliteit, dichtheid, materiaalkeuzes, technieken, enzovoort. En indirect, maar misschien nog wel belangrijker, door via de ruimtelijke context de sociale, economische en politieke processen te sturen die nodig zijn om deze transitie te kunnen realiseren. De rol die de ontwerppraktijk in dit opzicht kan spelen, is dan ook enorm, maar tegelijkertijd beperkt. Want binnen de juridische driehoek tussen de architect, de opdrachtgever en de aannemer bestaat de invloed van de ontwerper bij de gratie van de opdrachtgever en met goedkeuring van de autoriteiten.

Het commerciële ontwikkelingsmodel