Stephen Bates van het Britse architectenbureau Sergison Bates is stilaan een halve Belg: zijn palmares van in België gewonnen wedstrijden en gerealiseerde projecten geeft het gros van onze architecten het nakijken. Ondertussen gaf hij ook les aan toonaangevende scholen in heel Europa en de USA en bouwde hij ook buiten België talrijke projecten. Bijzonder is ook dat hij, alleen of in samenwerking met zijn partner Jonathan Sergison, heel wat teksten publiceerde, o.m. in Papers #1, #2 en #3.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij zijn meest recente, onder eigen naam gepubliceerde, boek Tent poles in the ground op 12 juni presenteerde in Brussel. Het boek omvat 21 korte bespiegelingen over architectuur. Ze variëren tussen twee en acht bladzijden, telkens aangevuld met plannen of foto’s. Uitgewerkte essays zijn het dus niet, eerder als mijmeringen van een architect die tussen de drukke dagelijkse bezigheden in reflecteert over wat hij doet en vermag.
Hij doet dat echter haast steeds – en dat maakt het boeiend – aan de hand van wat andere architecten, of ze nu bekend zijn of niet, voor hem gedaan en geprobeerd hebben. Stephen Bates laat architectuur zo verschijnen als een cultuur of een gesprek van bijzondere aard. Taal is niet de eerste of enige drager ervan: het gaat vaker om observaties, schetsen, tekeningen en de gebouwen die eruit voortkomen. In die schetsen en tekeningen zet de architect imaginair de tent poles uit die bepalen waar en waarop hij gaat werken. Bates illustreert die gedachte in het eerste essay aan de hand van een schets van Antonio Coderch voor het Ugalde Huis.
Bates voegt daar een credo aan toe: ‘The importance of a critical practice intent on finding a synthesis between local and universal culture that is about place and circumstances, about atmosphere and experiences’. Dat credo krijgt heel vaak een echo in het boek. On the table geeft bijvoorbeeld een kleine geschiedenis van de tafel als het enige meubelstuk dat door de eeuwen heen ‘huiselijkheid’ (‘domesticity’) is blijven denoteren.
De meest interessante tekst in het boek is Collective Domestic – and the house of many rooms. Bates stelt daarin vast dat de groeiende groep alleenstaanden nieuwe gebouwtypes vereist. Om een oplossing te bieden grijpt hij terug op een vele historische en hedendaagse voorbeelden. Het is de enige tekst in het boek die – terecht – gevolgd wordt door een uitgebreide reeks beelden met onderschriften die een essay op zichzelf vormen. Bates vat hier in zeer kort bestek een probleem historisch, cultureel en sociaal correct samen vanuit een architecturale invalshoek. Dat doet hij telkens weer. Dat is dan ook de grote verdienste van dit boek
Tent poles in the ground lijkt een klein en vooral dun boekje. Toch telt het niet minder dan 316 bladzijden, omdat het op flinterdun, maar stevig bijbelpapier gedrukt werd. Dat papier is zo dun dat je op elk blad al een zweem van de tekst of afbeeldingen op de achterzijde ervan ziet. Leuk is ook dat het boekje dan wel genaaid en gelijmd en niet gebonden is, maar toch mooi openvalt bij het lezen, wellicht door de slappe, groene linnen kaft. Opvallend is ook de zorg die besteed werd aan de afbeeldingen. Die mooie vormgeving door JANE Studio maakt er een hebbedingetje van.
Tent poles in the ground, Stephen Bates, Quart Verlag Luzern, CH, 316 pages, 13 × 18 cm. ISBN 978-3-03761-342-9. Adviesprijs 54 €.
