Het Archives d’Architecture Moderne blijft zijn collecties promoten en publiceerde in 2024 een rijk geïllustreerde monografie over Stanislas Jasinski bij CFC éditions. Jasinski kreeg in 1930 naamsbekendheid met de publicatie van het opvallende project voor drie kruisvormige torens, die een administratief centrum zouden vormen naast de Beurs van Brussel. Paradoxaal genoeg werd zijn werk tot dan toe vooral geassocieerd met een reeks chique appartementen in de woonwijken in het oosten van de hoofdstad. Deze tegenstelling is hoofdzakelijk te wijten aan de toegang tot opdrachten. België heeft een beperkt aantal publieke opdrachten in vergelijking met de buurlanden, wat vaak spanning creëert tussen de aspiraties van architecten en hun uiteindelijke realisaties. Wat dit boek origineel maakt, is dat dit fenomeen vanuit verschillende perspectieven wordt belicht, telkens verbonden met de persoonlijkheid van de drie auteurs.
Geoffrey Grulois plaatst Jasinski in de context van publieke opdrachten in het België van het midden van de twintigste eeuw, dat aan de hand van architectuurwedstrijden volop aan het moderniseren was. Jasinski ontwierp het luchthavengebouw van Deurne en het Bordet-ziekenhuis (samen met Gaston Brunfaut) en wist zo zijn stempel te drukken op de modernistische avant-garde, een stroming waarin hij aan het begin van zijn carrière zeer actief was.
Maar Jasinski slaagde er daarna niet meer in om wedstrijden in de wacht te slepen. De tekst laat zien hoe een overvloed aan architecturale schetsen en fotomontages – waaronder de iconische kruisvormige torens – geleidelijk een beeld vormden van de dense en open stad die Jasinski had willen bouwen.
Als tegenhanger analyseert Amaury De Smet de eigenlijke architecturale productie van Jasinski, voornamelijk woningbouw. Daarnaast toont hij hoe de architect geleidelijk zijn eigen opdrachtvoorwaarden creëerde, door zichzelf uit te vinden als projectontwikkelaar en off-plan appartementsgebouwen te verkopen waarin hij een verfijnde en complexe architectuur wist te ontwikkelen. Hij was in die tijd niet de enige (zie Jean-Florian Colin, Jean Delhaye en Raoul Brunswick), maar de tekst toont Jasinski’s talent en vindingrijkheid om zich aan te passen aan de context en eisen van zijn klanten, terwijl hij geduldig de voorwaarden creëerde om in Ukkel een complex te bouwen dat zijn visie op de stad van de toekomst weerspiegelde.
Yaron Pesztat, initiatiefnemer van de publicatie, opent het boek met een analyse van hoe Jasinski deze situatie voor zichzelf kon creëren. Hij analyseert de aantekeningen van de architect en kijkt naar zijn tragische familiegeschiedenis op zoek naar een verklaring voor Jasinski’s onafhankelijke karakter, dat alleen geëvenaard werd door zijn diepe overtuiging dat hij zich kon onderscheiden als leider. Door deze overtuiging kon hij zijn gebrek aan politieke steun – destijds een essentiële voorwaarde voor publieke opdrachten – gedeeltelijk compenseren en bouwde hij vastberaden huizen voor de moderne high society.
Deze monografie gaat veel verder dan het belichten van een architecturaal oeuvre en geeft echte inzichten in de omstandigheden waarin architectuur in België in die tijd ontstond.
De Smet, A., Grulois, G. & Peszat, Y. (2024). Stanislas Jasinski : Un architecte moderniste (1901-1978). ISBN 978-2-87572-102-0
