Making Space Together verscheen in januari 2025 en wordt uitgegeven door het Vai. Het boek viert tien jaar Endeavour, een collectief van een vijftiental mensen uit Antwerpen. Deze groep ontstond oorspronkelijk uit een militante strijd, verdedigt een participatieve benadering van de ruimte en wil de relaties tussen politieke machten, gebruikers en ruimtelijke ontwerpers bevorderen. Dialoog staat hierbij centraal. Endeavour werkt aan participatie aan de hand van een brede waaier aan disciplines, van sociologie tot geschiedenis en architectuur. Maar ook de praktijk van dit collectief is veelzijdig: het houdt zich bezig met zowel – vooral stedelijke – architectuurprojecten en -opdrachten als met vrijwilligerswerk, onderwijs en zelfs onderzoek.

Net zoals de tien kaarsjes op een verjaardagstaart, is het boek opgebouwd rond tien hoofdstukken. Het aantal te vieren jaren wordt omgezet in een lijst hoofdstuktitels die het engagement van de coöperatie uitstralen. Je neemt deze wensenlijst of dit manifest door op het ritme van de titels die tot actie aanzetten. Alle hoofdstukken hebben dezelfde structuur: een inleidende tekst die de hoofdlijnen uiteenzet, een dialoog tussen een aantal specialisten en tot slot de toepassing van deze concepten op projecten die door Endeavour werden uitgevoerd, toegelicht aan de hand van hun methodologie. Telkens in een duidelijke poging om inzicht te geven en voor navolging te zorgen. Het boek is heel systematisch gestructureerd, zodat de lezer vrij door de pagina’s kan bladeren, zonder enige chronologie, en naar eigen intuïtie en nieuwsgierigheid van “Neem gedurfde posities in” naar “Strijd voor sociale rechtvaardigheid” kan gaan. Waarden zoals delen en inclusie, grondslagen van de aanpak van het collectief, zijn hier duidelijk aanwezig. Maar ook dialoog staat centraal in het boek en in de praktijken van de groep. We zien de gemeenschappelijke vorm ook op de projectpagina’s, waar methodologie en tools rijkelijk worden gedeeld, in de hoop ze door te geven. Overal in dit boek wil de inhoud vooral toegankelijk zijn, volgens een aanpak die doet denken aan die van literatuurcriticus en filosoof Roland Barthes, die stelde dat de geboorte van de lezer ten koste gaat van de dood van de auteur. Door het proces te structureren en te delen, lijkt het collectief de lezer centraal te stellen.

Ook grafisch straalt dit boek veel ambitie uit, met zijn elegante binding en rode randen heeft het een sterke identiteit. De lay-out bevat elementen die verwijzen naar de processen en tools van het collectief: post-its, handgeschreven stukjes en vluchtige notities maken de tekst interactief en levendig. Soms zorgt dit ervoor dat de lezer zijn of haar autonomie verliest en zou popularisering kunnen worden verward met naïviteit. Wat er ook van zij, we wensen hen een gelukkige verjaardag en kijken uit naar hun twintig kaarsjes!

ENDEAVOUR, Making Space Together, Vlaams Architectuurinstituut, 2025, Antwerpen, 196 p.