Inventaire #5 – 2023-2026 stelt vast dat de architectuur in Wallonië en Brussel een kwaliteit bereikte waarvan men twintig jaar geleden enkel kon dromen. Volgens de vijf redactieleden (Kelly Hendriks, Pavel Kunysz, Gérald Ledent, Virginie Pigeon en Cécile Vandernoot) vinden architecten hun taak bovendien opnieuw uit. Vandaag gaat het over proces, gebruik en betekenis in plaats van over object, vorm en esthetiek. Hoewel budgettaire schaarste, gestegen bouwkosten en toenemende technische eisen ontwerpers parten spelen engageren veel architecten zich voor een waardevol, sociaal en ecologisch resultaat. Het motto van het boek is dan ook “Quand l’ architecture s’engage’. Dat engagement vergt helaas vaak al te zware, weinig erkende inspanningen. De redactie waarschuwt dan ook voor uitputting.
Een zestal essays gaan dieper in op thema’s die de selectie van 37 projecten van 140 ontwerpers of teams verbinden. Die projecten zijn zeer uiteenlopend van aard: grote en kleine gebouwen, landschappen, maar ook onderzoek en sociale processen geïnitieerd door architecten.
Pavel Kunysz bepleit in S’engarer en architecte: de la commande aux syndicats een meer collectieve aanpak. Dat begint bij een steviger (boven-)lokaal beleidskader maar heeft ook nood aan collectief publiek overleg. Architecten tenslotte kunnen meer doen met minder door krachten te bundelen zoals de uitbreiding van de CERIA campus in Anderlecht bewijst.
Stéphanie Dadour belicht in Redéfinir les récits hégémoniques hoe collaboratieve praktijken de gangbare kijk op architectuur en stedenbouw uitdagen door hun politieke en sociale betekenis zichtbaar te maken en alternatieven te formuleren. Maria Anita Palumbo gaat in relier, voisiner, cohabiter door op dat thema. Ze stelt dat publieke ruimtes maar bijzonder zijn als ze plaats maken voor de gelaagdheid van een sociaal weefsel in plaats van te zweren bij rigide functionaliteit.
Gerald Ledent focust in Composer avec les défis du logement op de uitdagingen in de woningbouw. Hij stipt nieuwe vormen van samenleven aan als oplossing, maar benadrukt ook het belang van de herwaardering van het bestaande patrimonium, met inbegrip van kantoren en fabrieken. Hij wijst er ook op dat ook een nieuwe aanpak van de banlieue een enorme werf voor de toekomst is.
Het oeuvre van Lacaton & Vassal was een voorloper van de tendens om de structuur van (bestaande) gebouwen open en bloot te tonen. Guilia Marini onderzoekt die in Espaces capables,capacité des espaces . Haar voorbeeld is uiteraard het Grand Palais in Charleroi van AgwA/Jan De Vylder & Inge Vinck. Emeline Curien sluit daarbij aan met Éthiques, esthétiques, cosmoplitiques. Ze stelt vast dat ontwerpers door de keuze van (gerecycleerde) materialen en technieken een emotionele snaar raken, maar ook getuigen van een sterke ethiek.
Het door Esther Le Roy Studio prachtig vormgegeven boek omvat ook een foto-essay van Karine Dana. Het belicht hoe bewoners omgaan met de architectuur die hier besproken wordt. Architectuur verschijnt zo volgens haar als een cosa vitale in plaats van een cosa mentale. Het essay bevestigt dat architectuur in Brussel en Wallonië veel meer te bieden heeft dan mooie plaatjes.
Architecture Wallonie-Buxelles – Inventaires #5 / Quand l’architecture s’engage is een uitgave van ICA / Fédération Wallonie-Bruxelles – cellule.archi onder leiding van Audrey Contesse. 254 blz + foto-essay, ISBN 978-2-930705-55-2.
