Met It’s About Time – The Architecture of Climate Change publiceren Derk Loorbach, Véronique Patteeuw, Léo-Catherine Szacka et Peter Veenstra het onderzoek dat ze als curatoren van de 10e editie van de Internationale Architectuurbiënnale in Rotterdam (IABR 2022) toonden in een expo. Het werd een sterk onderbouwd, uitstekend gedocumenteerd, maar vooral hoopvol boek in hopeloze tijden waar de politieke moed om de klimaatopwarming te kenteren het aflegt tegen geopolitiek spierballengerol, klimaatvijandige complottheorieën en de waanzin van een wapenwedloop.

Tijd is het sleutelwoord binnen deze publicatie, ver voorbij de ‘vijf voor twaalf’-metafoor die vaak aan de klimaaturgentie kleeft. De dynamiek van grenzeloze groei leidde afgelopen decennia tot een versnellingslogica waar de belangrijkste actoren, aangevuurd door de markt, de politiek en de economie, steeds naar de volgende deadline rennen – de aankomende verkiezingen, de nieuwe beursnotatie of de volgende aandeelhoudersvergadering. Dit kortetermijndenken staat in schril contrast met zowel het wezen van de architectuur waar de ontwerper verondersteld is te bouwen voor de volgende honderd jaar, als de tijdslogica van een ecologisch systeem dat al millennia lang bestaat. Tegelijkertijd is de klimaaturgentie zo groot, en de tijdsdruk om te handelen ongezien. We moeten dus zowel vertragen als versnellen. De auteurs zien binnen het architectuurveld drie strategieën hiervoor die ze de ‘Ancestor’, de ‘Activist’ en de ‘Accelerator’ noemen. De ‘Ancestor’ wil een goede voorvader zijn, neemt een langetermijnperspectief en zoekt antwoorden in natuurlijke systemen, pre-moderne praktijken en low-tech architectuur. Voorbeelden hiervan zijn het metropolitaans bos in Madrid of Ringland in Antwerpen op stedelijk niveau, en projecten als die van BC Architects of de Indiase architecte Anupama Kundoo. De ‘Activist’ staat dan weer met de voeten verankerd in de tegencultuur en wil de huidige machtsstructuren veranderen, vervangen of op z’n minst uitdagen door bottum-up initiatieven en korte, strategische acties. Ruimtelijk vertaalt zich dat in projecten zoals die van Raumlabor of Construct Lab in Berlijn, Coloco in Parijs of Park Farm in Brussel. Onderzoek zoals dat van Rotor, Forensic Architecture of Lieven De Cauter maken van activisme een bijzonder een vruchtbare humuslaag voor toekomstige actie. De ‘Accelerator’ tenslotte ziet heil in de tijdsdruk en gebruikt deze om nieuwe gestandaardiseerde, modulaire, al dan niet digitale systemen te ontwikkelen om de gebouwde omgeving en onze levenskwaliteit te verbeteren. Dit gaat van MVRDV NEXT over de met zonnepanelen afgebakende snelweg A37 van Studio Marco Vermeulen tot Ecotron, het laboratorium voor klimaatonderzoek in de Kempen door NoArchitecten.

De aangehaalde projecten zijn geen ad hoc illustraties maar worden gekaderd in een groter verhaal van klimaatbeleid en -activisme tussen 1952 en 2022 waarin Limits to Growth, het rapport van de Club van Rome uit 1972 over de gevolgen van het westers kapitalisme voor de leefbaarheid op onze planeet, een centrale rol speelt. De bijgevoegde tijdslijn toont de scharniermomenten, de gemiste kansen, maar ook de daadkracht, politieke moed en burgerzin van de laatste 70 jaar. Op een moment waarop je zou vergeten dat ecologische urgenties ooit hoog op de (politieke) agenda stonden, geeft dit boek inspiratie en hoop voor de toekomst van de klimaatzaak en toont de architect welke plaats hij of zij hierin kan spelen.

Loorbach, D., Patteeuw, V., Szacka, L., & Veenstra, P. (2025). It’s about Time : The Architecture of Climate Change. Nai010 Publishers.