“Let’s make federal buildings beautiful again” verkondigde Donald Trump tijdens zijn eerste ambtstermijn en koppelde schoonheid meteen ook aan de ‘juiste’ bouwstijl. Vanaf nu worden overheidsgebouwen in de Verenigde Staten enkel in neoclassicistische stijl opgetrokken. Gelukkig wordt schoonheid niet enkel geclaimd vanuit rechts-conservatieve hoek. Maar een voorgekauwd schoonheidsrecept voor architectuur blijft problematisch, zeker als het debat geschuwd wordt. Nele De Raedt (UCL Louvain-la-Neuve) en Maarten Delbeke (ETH Zürich) organiseerden hierover een workshop en bundelden de resultaten in een boek. Met Beauty in Architecture, Perspectives from Theory and Practice geven ze denkers en ontwerpers het woord en maken ze schoonheid in de architectuur opnieuw bespreekbaar.
Architecten nemen het woord ‘mooi’ niet graag in de mond. Schoonheid in de architectuur lijkt wel taboe, de reductie van een oeuvre tot een kwestie van persoonlijke smaak. Voor het brede publiek is het dan weer evident een gebouw mooi of lelijk te vinden. En soms lopen de gemoederen hierin hoog op. Denk maar aan de debatten die afgelopen jaren in de pers gevoerd werden over de uitbreiding het Steen in Antwerpen of van het Gravensteen in Gent. “De professionele architectuurscène heeft daar niet steeds een antwoord op. Nochtans is schoonheid een centraal begrip in het spreken over architectuur. Vanuit die urgentie ontstond dit boek”, aldus Maarten Delbeke. Dat boek valt uiteen in twee delen. Eerst komen de ontwerpers aan het woord met insteken die heel concreet aanleunen bij hun eigen praktijk. Adam Caruso schetst door een steeds veranderd narratief en een verrassend nieuw perspectief, een alternatief kader voor zogenaamde klassieke schoonheid. Willem Jan Neutelings verdedigt het ornament als vocabularium binnen de schoonheidssyntaxis. Mariam Issoufou toont hoezeer schoonheid verweven is met de privileges van klasse en ras. En Saar Meganck gebruikt de Rosenberg Abdij van Dom Hans Van der Laan als canvas voor een reeks epitheta over schoonheid en architectuur.
Vanuit theoretische hoek zijn de beschouwingen nog diverser en tonen de eindeloze variaties waarin de caleidoscoop van de schoonheid zich kan ontvouwen. Van de dorpelijke schoonheid in het rurale China door Hong wan Chan, de ‘terrific beauty’ van OMA’s architectuur in een dissectie van Christophe Van Gerrewey of het esthetisch formalisme van Branko Mitrovic tot de plek die schoonheid inneemt in de Vlaamse bouwwetgeving, in een analyse van Stéphanie De Somer. Van de subversie van de schoonheid zoals aangekaart door Vlad Ionescu tot architecturale schoonheid in de voormalige kolonies door Adam Jasper en Emma Letizia Jones. In elk artikel ligt een culturele of sociale ondertoon die schoonheid in de architectuur al snel ver wegvoert van de puur esthetische benadering van een gebouwd object, van materiaal, textuur of kleur.
Praten over schoonheid wordt bijgevolg onherroepelijk politiek. “Het belangrijkste is dat het gesprek steeds meerstemming blijft”, vertelt Nele De Raedt. “De problemen beginnen als een ideaal van schoonheid op voorhand wordt vastgelegd. Van zodra je schoonheid gaat verengen tot een bepaalde vorm of canon wordt schoonheid snel een instrument om een politieke positie te verdedigen. Je hebt het gesprek nodig om vooronderstellingen en agenda’s te testen en uit te dagen, zeker binnen de maatschappelijke complexiteit van vandaag.” Aan meerstemmigheid, diepgang en nuance geen gebrek in dit boek. Maar echte handvaten om een discussie met buurtbewoners over mooi versus lelijk te ontmijnen zal je er niet in terugvinden. En ook de problematische recuperatie van schoonheid in een rechts-conservatief kader wordt slechts zijdelings aangekaart. Binnen de academische wereld daarentegen verlegt dit boek een grens en haalt schoonheid uit het verdomhoekje waarnaar het sinds het modernisme was verbannen.
Beauty in Architecture, Perspectives from Theory and Practice
Nele De Raedt (Editor) , Maarten Delbeke (Editor)
Published: 07 Aug 2025
Format: Ebook (Epub & Mobi)
Edition: 1st
Extent: 240
ISBN: 9781350477292
Imprint: Bloomsbury Visual Arts
Illustrations: 39 color illus
Publisher: Bloomsbury Publishing
