Voor zijn derde tentoonstelling over utopieën neemt het Institut Culturel d’Architecture Wallonie-Bruxelles, in samenwerking met het Mundaneum, het CAP en het Centre d’Innovation et de Design au Grand-Hornu (CID), het Magasin de Papier in Bergen over. Tot 19 oktober 2025 brengt Bâtir des fictions er drie voorstellen die in vraag stellen hoe we de wereld bewonen en die ons een wenselijke toekomst tonen.
De bijzondere locatie zet de toon. Deze voormalige papierhandel, waarvan de vorige eigenaar in de achterkamers woonde, is nu omgetoverd tot een galerie. Sporen van het vroegere gebruik zijn de grote etalage en de onregelmatige betegeling van de kamer aan de straatkant. In dit decor stelt textielkunstenaar Charlotte Stuby haar wandtapijten voor. Ze werd uitgenodigd om een herinterpretatie te maken van de met AI gegenereerde beelden, ontworpen door grafisch ontwerpers Pam & Jenny voor de programmering van het ICA-WB. Twee van deze beelden bedekken de ramen van de etalage volledig om voorbijgangers te lokken, maar binnen ontdek je werelden vol contrasten. Het delicate borduurwerk en de ingewikkelde texturen van de ‘textielschilderijen’ stralen een geruststellende materialiteit uit en staan ver van de verzadigde, kille digitale beelden. Bezoekers mogen de werken aanraken, waardoor er ook een zintuiglijke en huiselijke dimensie ontstaat.
Een halve verdieping hoger wordt de tentoonstelling meer tekstueel en bedachtzamer. Het werk dat Gérald Ledent met zijn architectuurstudenten (LOCI-UCLouvain) heeft uitgevoerd, wordt verrijkt met teksten van Aliénor Debrocq en vat tien jaar seminars samen gewijd aan de utopie als pedagogisch instrument. Fragmenten uit het boek Nos Utopies, uitgegeven bij CFC, vormen een projectie en worden gebundeld in een brochure op groot formaat. De auteur geeft de stemmen van de studenten weer door ze een fictieve vorm te geven. Ver weg van naïeve dagdromen hebben zij de utopie onderzocht als kritisch instrument, in de geest van Thomas More. De collages van de studenten, geïnspireerd door het antidesign van de Italiaanse radicalen, en de introspectieve verhalen gaan een dialoog met elkaar aan en werpen een prangende vraag op: wat is de waarde van de utopische verbeelding in de opleiding van architecten? Ze biedt misschien een vruchtbare horizon om buiten bestaande kaders en beperkingen na te denken over de toekomst, maar hoe kunnen we haar inventieve rijkdom behouden in de ruwe werkelijkheid?
De tentoonstelling wordt op de bovenverdieping afgesloten met de installatie Déjà Vus van het collectief Superworld (Maxime Cunin, Thomas Krall) en Séverin Malaud. Twaalf beelden van het alledaagse stadsleven, vergezeld van sloganeske voorstellen, schetsen een ideale stad. Ze is niet gebaseerd op een tabula rasa of generatieve algoritmes, maar op een nauwgezette observatie van de werkelijkheid. Het gaat om speculaties over concrete uitdagingen, zoals de distributie van hernieuwbare energie of de erkenning van rechten voor niet-menselijke entiteiten zoals rivieren. De dichte opstelling, die enigszins promotioneel overkomt, is niettemin stimulerend: wat als fragmenten van utopieën al bestaan in onze dagelijkse praktijken en in de ruimtes waar we dagelijks in rondlopen?
Door deze drie benaderingen – textiel en zintuiglijkheid, pedagogie en kritiek, speculatie en pragmatiek – samen te brengen, verkent Bâtir des fictions de veelzijdigheid van utopieën, op het snijpunt van individuele verbeelding en collectieve ambities. De tentoonstelling biedt geen eenduidige visie op een droomhabitat, maar nodigt ons uit om indrukken, gebaren en verhalen met elkaar te verbinden en onszelf af te vragen op welke observatie- en uitwisselingsvormen gedeelde utopieën kunnen worden gebouwd?
