Een tiental faculteiten en hogescholen in België, waarvan maar liefst vijf architectuurfaculteiten, plannen momenteel, onder druk van exponentieel stijgende studentenaantallen en verouderde gebouwen, een substantiële uitbreiding. Deze staan niet op zichzelf, maar kaderen vaak in een groter langdurig plan voor de herorganisatie, herwaardering en vernieuwing van het patrimonium van de universiteit. Als je weet dat de meeste universiteiten en hogescholen grootgrondbezitters zijn in de stad waarin ze werden opgericht, valt deze renovatie en uitbreidingsgolf niet te onderschatten: de manier waarop het hoger onderwijs haar gebouwenbe-stand aanpakt, maakt of kraakt de stad.

Enkele projecten springen meteen in het oog. Zo is het wel erg uitzonderlijk dat drie belangrijke architectuuropleidingen – de vakgroep architectuur en stedenbouw van de UGent, en de architectuurfaculteiten van de ULB en ULiège – bijna simultaan een wedstrijd uitschrijven voor de uitbreiding van hun gebouwen. Alle drie kampen ze met een ernstig plaatsgebrek. Bij de ULB en de ULiège komt daar nog eens een fusie bij tussen verschillende voormalige hogescholen die samen inkantelden in de universiteit. De hiermee gepaarde academisering creëerde, boven op de verdubbeling van de studentenaantallen, nieuwe ruimtelijke behoeften voor wetenschappelijk onderzoek. Een nieuw pedagogisch project zag het licht en de wedstrijd moest hierop het ruimtelijk antwoord bieden. De in totaal vijftien ingediende projecten geven, als een les in hedendaagse architectuurtheorie, inzicht in hoe architecten vandaag de opleiding die ze zelf ooit genoten, willen vormgeven. Voorbij de inspirerende diversiteit van de ruimtelijke, technische en pedagogische voorstellen, zijn de projecten met elkaar verbonden door dezelfde tweeledige ambitie: de universiteit als voorbeeldproject binnen een klimaattransitie, open naar en voor de stad.

Deze ambitie werd uiteraard ook door de opdracht zelf ingefluisterd. Universiteiten bouwen vandaag resoluut anders dan jaar geleden, tijdens die eerste grote uitbreidingsgolf. Geen grote geïsoleerde campussen meer buiten de stad, geen vrijstaande iconische nieuwbouw. De campus vandaag nestelt zich in een binnengebied, verstrengelt zich met bestaand weefsel, herwaardeert bestaande gebouwen, verdicht, experimenteert, maar blijft klimaatneutraal. De keuze voor de stad is niet alleen ecologisch, maar ook identitair. “Met de organisatie van een wedstrijd en een nieuw project wilden we de pasgeboren architectuurfaculteit een eigen identiteit geven, binnen de universiteit en binnen de stad Luik”, vertelt Pierre Hallot, decaan van de architectuurfaculteit van de Universiteit van Luik. Ook de faculteit Architectuur en Kunst van de UHasselt zoekt opnieuw aansluiting bij de stad in het door Bovenbouw omgevormde voormalige begijnhof, dat een tegenwicht vormt voor de campus in Diepenbeek.

Dat de uitbreiding van de campus ook een architectuur-opgave voor studenten kan zijn, bewees de architectuurfaculteit van de KU Leuven toen ze een tijd geleden tijdelijk de tenten opsloegen in de voormalige WTC-torens in Brussel. De herbestemming van leegstaande kantoorgebouwen tot architectuuratelier bleek een succes. Vandaag investeert de faculteit in de kantoorkolos op de Pachecolaan in Brussel, een project van A O en Wit Architecten.

De reeks nieuwe campussen creëren zo een momentum dat ruimte geeft aan ruimtelijk experiment, typologische vernieuwing, en ecologische uitdaging. Een pedagogisch project op zich.