Gepubliceerd op 24.10.2023 | Tekst: Arnaud De Sutter | Foto's: Bert Joostens

De meanderende wereld van de Hortillonnages in het Noord-Franse Amiens bestaat uit talloze eilanden waarop kleinschalige landbouw wordt verricht. Op één van die eilanden bouwde het Belgische collectief Pioniersplanters een constructie die mensen samenbrengt rond de teelt van plaatselijk gedijende gewassen. Het paviljoen werd er geplaatst naar aanleiding van het Festival des Hortillonnages, dat jaarlijks wordt georganiseerd om het speciale ecosysteem te vieren.

De Hortillonnages zijn een voormalig moeras langs de oevers van de Somme, dat gedurende 20 eeuwen stelselmatig werd gecultiveerd. Doorheen het gebied werden talloze kanalen gegraven, op de overgebleven eilanden werden gewassen verbouwd. Men schat dat het gebied op zijn hoogtepunt 1500 hectare besloeg, maar door het uitdijen van de stad, wanbeheer tijdens de 20e eeuw en het dalend aantal boeren, schiet er nu amper 350 hectare van over. Veel eilanden, de zogenaamde aires, worden zelfs ingepalmd door vakantiehuisjes. Een plaatselijke actiegroep zet zich in voor het behoud van de plek en de cultuur van de Hortillons, de boeren die het land bewerkten, maar er evengoed vertoefden en feest vierden. Het jaarlijkse Festival des Hortillonnages bekroont haar inspanningen en toont aan de buitenwereld hoe het eeuwenoude landbouwsysteem vandaag kan worden ingezet.

Tijdens het festival, van de late lente tot vroege herfst, worden de eilanden omgevormd tot een openluchttentoonstelling. Met de boot kunnen bezoekers van installatie naar workshop varen. Stroomopwaarts staat het werk van Pioniersplanters. De ogenschijnlijk simpele toevoeging schept orde in de omgeving. Het middendeel van de aire bestaat uit een grid van vierkante perken, een halve kwartslag gedraaid ten opzichte van de oever. In de vakken teelt het collectief lokale gewassen, in samenspraak met één van de laatste —oorspronkelijke— Hortillons, Francis Parmentier. Het veld is een referentie naar een dagelijks gebruiksvoorwerp in de teelt; het plastieken krat met de, in een patroon van vierkanten, geribde onderzijde.

Centraal in dat grid staat het Maison de Graines. Met zijn driehoekig profiel gelijkt het op de Wereldzadenbank op het Noorse eiland Spitsbergen. Ook het opzet is gelijkaardig, hoewel de ambities van het Maison kleinschaliger zijn. Het paviljoen dient als opslagplek voor de zaden van de gewassen uit het grid. Pioniersplanters garandeert de teelt in de vakken en overstijgt zo de tijdelijkheid van het festival. Maison de Graines is opgezet als samenvatting van de strijd voor het behoud van de Hortillonnages. Het zet de traditie van teelt en kennisoverdracht voort, maar errond kan ook worden ontspannen en gevierd.

Het geheel van gepolijste metalen deuren en zwartgeverfde houten wanden gaan op in het groen, maar het ensemble blijft toch een vreemde in de omgeving. Het lijkt op het toegangsportaal tot een onderaardse kluis. Als de deuren evenwel openen, ontvouwt zich een doorzicht over het eiland, via de glazen achtergevel van de constructie. Het paviljoen werkt als connector, zowel visueel als via ontmoetingen. Pioniersplanters maakt vormelijk duidelijk dat de zadenbibliotheek geen schatkamer is, maar een middel om de blik te richten op de wonderbaarlijke wereld van de Hortillonnages.

Het Festival des Hortillonnages d’Amiens liep in 2023 van 27 mei tot 15 oktober. Het Maison de Graines blijft voor onbepaalde duur staan na afloop.

Lees ook

Schrijf je in op onze nieuwsbrief
  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.