Gepubliceerd op 13.02.2024 | Tekst: Amaryllis Jacobs

Naar aanleiding van de lezing in Brussel ging Amaryllis Jacobs, artistiek directeur van A+, met Cecilia Puga in gesprek over de meest recente projecten van haar bureau, de dramatische toestand van huisvesting en erfgoed in Chili en het belang van materiële en structurele systemen.

A+ Eén van uw meest recente realisaties is het opmerkelijke Palacio Pereira, een verlaten 19e-eeuws neoklassiek herenhuis dat u samen met Paula Velasco en Alberto Moletto heeft gerestaureerd en verbouwd tot het hoofdkwartier van het Ministerie van Cultuur, Kunst en Erfgoed van uw land. In één van de volgende nummers van het A+ magazine zullen we het hebben over ‘Adaptive Reuse’. ‘Demolition is an act of violence’ zegt architect Arno Brandlhuber. We willen graag weten hoe belangrijk het voor u is eerder bestaande gebouwen te verbouwen en te hergebruiken dan nieuw te bouwen.

We bevinden ons natuurlijk in een geheel andere context. In Chili, en bij uitbreiding in alle Latijns-Amerikaanse landen, is er een zeer groot gebrek aan huisvestiging. Vele mensen wonen nog steeds in favela’s, zonder goede infrastructuur. We kunnen niet zomaar stoppen met bouwen, we hebben nog heel wat werk te verrichten. We dienen kwalitatieve woningen te bouwen op plaatsen die zeer kwetsbaar zijn. Door de vele zware aardbevingen hier, zijn er niet veel historische gebouwen. Dit land is meerdere keren herbouwd. Slechts sinds het midden van de 20e eeuw, zorgt een strenge regelgeving ervoor dat er kwalitatief en veilig gebouwd wordt. In 2010 was er een bijzonder zware aardbeving, maar toch was er zeer weinig schade.

Er is weinig erfgoed in ons land. De toestand van de enkele overgebleven gebouwen is dramatisch en zorgwekkend. De door de UNESCO beschermde stad Valparaíso bijvoorbeeld verkeert volledig in verval. Dankzij strenge beschermingswetten kunnen de oude gebouwen niet gesloopt worden, maar er is niet voldoende overheidsgeld om te restaureren of zelfs veilig te stellen. Grote delen van deze bijzonder mooie stad storten in. Enkel dankzij privé-initiatieven worden een handvol gebouwen gered.

Ons modernistische patrimonium daarentegen wordt niet voldoende beschermd. Ook deze gebouwen en openbare ruimtes dienen gevrijwaard te worden, onderhouden en vernieuwd te worden.

Het Palacio Pereira was een zeer succesvol project omdat de overheid nauw betrokken was en zelfs een zeer actieve positie innam, ook middelen beschikbaar stelde. We genoten betrekkelijk veel vrijheid. Het 19e-eeuwse paleis was geheel vervallen. Het gebouw was in privé-handen. Jaren lang trachtte de projectontwikkelaar de toestemming te verkrijgen een gebouw van 20 verdiepingen in de ruïne op te trekken, het interieur dus te slopen en alleen de gevel te behouden. Na een lange strijd, besloot de overheid het paleis aan te kopen en een ontwerpwedstrijd uit te schrijven, die wij wonnen. We bewaarden niet enkel de gevel, maar ook de structuur. We voerden zeer nauwkeurige, stabiliserende interventies uit in de bestaande structuur, binnen het oorspronkelijke en zeer performatieve constructureel ontwerp – ook al ging dit in tegen de huidige seismologische wetgeving. Ik denk dat onze realisatie zorgde voor een grote en belangrijke verandering in de manier waarop met erfgoed omgegaan wordt in Chili. Het mature erfgoedteam dat binnen de regering verantwoordelijk was voor de complexe restauratie en verbouwing begreep wat er speelde. Ze gaven ons zeer gedetailleerde instructies, bepaalden nauwkeurige grenzen waarbinnen we konden werken. De gevel en de kern van het gebouw, namelijk de galerij, dienden bewaard te blijven, zo ook bijzondere historische ornamenten. Ondanks deze beperkingen, genoten we veel vrijheid.

Maar ik kom graag terug op de vraag, die ik belangrijk vind omwille van de huidige klimaatcrisis. Waar mogelijk dient men het verbeteren van de bestaande architectuur te verkiezen boven nieuwbouw. Maar in Latijns-Amerika bevinden we ons in een totaal andere realiteit. We hebben nog steeds veel nieuwe, goede infrastructuur nodig. Ik zou zeggen dat 80% van de gebouwen hier echt heel precair zijn.

A+ De kruisende kolommen in de patio van het Palacio vormen een sterk architecturaal gebaar. Het gaat niet louter om een structureel belangrijke ingreep? 

We wilden graag dat het vernieuwde gebouw de oorspronkelijke typologie zou weerspiegelen. De weelderige patio met haar bijzondere tropische planten was verdwenen omdat alle omliggende structuren waren ingestort, waardoor er een lege ruimte overbleef. Het paleis was – naar Europese normen – vrij bescheiden, maar wel bijzonder scenografisch.

We dienden de kolommen inderdaad toe te voegen om structurele redenen, maar wilden een lichte constructie, gingen op zoek naar een zekere transparantie, naar een bijzondere manier om het oude met het nieuwe te verbinden en continuïteit te verzekeren. We hielden van de idee kolommen te ontwerpen die refereren naar werfsteigers die steeds een wens het bestaande te behouden en te koesteren tonen. We noemen ze met liefde ‘vingerkolommen’. Het is dan ook een zeer flexibele structuur. De vingers kunnen uitreiken naar waar ook, naar elk te ondersteunen element. Bovendien ziet men de mooie oude muur helemaal doorheen de transparante constructie.

Het plan voor het nieuwe gebouw is bijzonder open. Alle indelingen kunnen verwijderd worden. We trachten steeds zeer generieke plannen te tekenen om een evolutie in gebruik en functies mogelijk te maken. We weten niet wat de toekomst brengt, daarom willen we dat een gebouw veelzijdig is, nuttig is voor elk denkbaar gebruik. Het huis werd oorspronkelijk gebouwd als een privéwoning, maar werd later een school, vervolgens een ruïne, en nu huisvesten de oude muren het Ministerie van Cultuur met publieke ruimtes zoals een kunstgalerie, cafetaria en bibliotheek. Welke functie zal het Palacio Pereira hebben binnen 100 jaar? Dat weet niemand, maar alles is mogelijk.

A+ We zien vaak gewelfde daken in jullie architectuur, reeds in jullie voorstel voor Ordos 100, in het Hotel Indigo op nog in het recent opgeleverde Vaulted House. Is er een link naar de vernaculaire architectuur van Chili?  

Neen, helemaal niet. Er is nog weinig erfgoed in Chili omwille van de aardbevingen. Dat geldt ook voor de vernaculaire architectuur van ons land. Traditionele gebouwen hebben geen stenen gewelven, maar houten dakconstructies die het best stand houden als de aarde gaat beven.

Het gewelf is inderdaad een structureel element dat al lang aanwezig is in onze architectuur vanwege de constructieve kwaliteiten en efficiëntie ervan. Gewelven laten toe grote overspanningen te creëren met minimale ondersteuning. De gewelfde concave ruimte biedt een continue binnenruimte vol nuances. Het laat een flexibel, open plan toe dat door de dagen en jaren heen kan veranderen en zich kan aanpassen aan verschillende eisen. Daarnaast heeft het gewelf ook een temperatuur regulerende functie. Wanneer een opening aan elke zijde wordt gemaakt kunnen ruimtes op een natuurlijke manier gekoeld of verwarmd worden.

[…]

Lees ook

Schrijf je in op onze nieuwsbrief
  • This field is for validation purposes and should be left unchanged.