TVK: van parkway tot supersurface

gepubliceerd op 09.02.2016 | tekst Cécile Vandernoot

WEB_TVK © Clément Guillaume

Het Parijse bureau voor architectuur en stedenbouwkunde TVK won in 2015 de wedstrijd voor de herinrichting van de toegang tot de E40 ten oosten van Brussel, tussen Ring en Reyerslaan. Het project ‘Parkway van Brussel’ moet de relatie tussen de huidige infrastructuur, het landschap en het stedelijk weefsel grondig veranderen. Met zijn voorstel om deze infrastructuur ten dienste te stellen van de stad, getuigt TVK van een visie die ingaat tegen de erfenis – of de puinhoop – van de ‘golden sixties’.

Momenteel heeft de verbinding van de E40 met de stad geen enkele relatie met het stedelijk weefsel. Het in 2010 goedgekeurde richtschema voor de Reyers-zone stelde voor om deze om te vormen tot een ‘parkway’ in Amerikaanse stijl, en het omliggende stedelijk weefsel te versterken. Sindsdien kende deze zone belangrijke evoluties: het opstarten van het project mediapark.brussels, het besluit voor de heraanleg van het Meiserplein en de sloop van het Reyersviaduct. Er werd een wedstrijd georganiseerd voor de herinrichting van het gedeelte van de E40 van de Gewestgrens tot aan de Reyerslaan (2 km lang), vertrekkend van het richtschema en met bijzondere aandacht voor de economische en juridische haalbaarheid en vastgoedmogelijkheden. De opdrachtgever wilde van de heraanleg van dit gedeelte van de E40 gebruik maken om een dialoog aan te gaan met het stedelijk weefsel en verwachtte voorstellen die dit zo snel mogelijk konden realiseren. Het multidisciplinaire team van TVK baseert zich op een actuele visie van mobiliteit en voorziet een eenvoudige transformatie van een deel van de autoweg in een publieke ruimte met grootstedelijke allure. Het bewijst dat een zachte ingreep een radicale metamorfose van een infrastructuur als die van de E40 kan teweegbrengen. 

 

Wat is uw benadering van deze problematiek? Waarop is uw visie gebaseerd?
Pierre Alain Trévelo: Ze is gebaseerd op twee principes. De grootstedelijke en monumentale dimensie van deze infrastructuur en de intentie om deze te recycleren tot een infrastructuur die ten dienste staat van de stad; we herwaarderen dat wat er al is. Eerst en vooral zagen we de E40 als een verbindingslandschap: de uitgestrektheid biedt de mogelijkheid om de notie van parkway niet als een landschaps- en wegenlint te benaderen, maar als een reusachtige groene zone waar een weg doorheen loopt. Deze zone die wijken met elkaar verbindt, is een bron van stedelijkheid. De morfologische omvang van het oosten van Brussel zet bovendien het idee dat Reyers de toegangspoort tot de stad is, op de helling. Deze zou veel verder oostwaarts kunnen verplaatst worden. De vermindering van de capaciteit van de E40 maakt mogelijk het karakter van deze infrastructuur grondig te herzien. Zij zou dan niet langer een verdelende factor, maar volledig in haar omgeving geïntegreerd zijn. De E40 is voor ons een ‘lineair monument’ dat een drager voor mogelijke activiteiten kan zijn. Onze hypothese berust op de creatie van een ‘supersurface’ – een term ontleend aan Superstudio – door het vrijmaken van de banen aan de noordkant, zonder te raken aan de infrastructuur. Deze ruimte wordt teruggegeven aan de stad en biedt plaats voor zachte mobiliteit, nieuwe gebruiksvormen en nieuwbouw/renovatie in de Kolonel Bourgstraat. Deze verandering brengt een geleidelijke herbestemming met zich mee van de tertiaire gebouwen in woningen en voorzieningen die in verbinding staan met de nieuwe publieke ruimte. Een aantal privé-investeerders heeft zich bereid verklaard om de percelen die ter beschikking komen, te ontwikkelen.NL_TVK_163-BXL-Photomontage E40∏TVK

 

Voor uw masterplan maakt u gebruik van een ‘zacht’ instrument dat u in het verleden hebt ontwikkeld: een ‘scenario’. Wat doet dat met dit project?
Het opstellen van een scenario lijkt op de manier waarop scenaristen televisiereeksen schrijven. Het is een soort ‘bijbel’ – zoals scenaristen het zelf noemen – die de basisstructuur en constanten definieert, maar ook toelaat om in de loop van de tijd met meerdere mensen verder te schrijven. Wij bedenken fasen, ‘seizoenen’ die in een reeks plannen en beelden worden geconcretiseerd, en we breken ons het hoofd over de opeenvolgende ontwikkelingen, maar ook over de retroactieve werking van de ene periode op de andere. Het is dus geen werkmethode met vooraf vastgelegde of ideale beelden, maar eerder één met groeiend begrip en verdieping. Wij zijn trouwens niet de enige scenaristen, ook andere actoren kunnen het proces bevorderen. Het scenario is bedoeld om de uitwisseling tussen de partners vloeiender en efficiënter te maken en dus om de politieke besluitvorming te versnellen.

 

Wat zijn de vaste, de fundamentele elementen van uw scenario?
Dat zijn er vijf.

  • Economie van middelen en ‘lichte operaties’. Snel en op een economische manier handelen via een ‘strategie van de zwakke punten’. Die laat toe sleutelplekken te identificeren waar meteen een herbestemming opgestart kan worden.
  • Recyclage en omkeerbaarheid. Snelwegen als de E40 staan symbool voor de gouden eeuw van de auto, terwijl de hegemonie van koning auto steeds vaker ter discussie staat. Maar om de oppervlakte van de snelweg te recycleren, mogen we niet teruggrijpen naar de instrumenten van de modernen met hun tabula rasa. Deze grote lege ruimte moet haar mogelijkheid tot ‘omkeerbaarheid’ behouden.
  • Omgevingsnetwerk. Dit stuk weg is geen exogeen element. De bevestiging en versterking van een landschapszone die specifiek is voor de E40 en zijn omgeving, kan een groen netwerk doen ontstaan. Moeten aangepakt worden: lawaai, pollutie, ondoorlaatbaarheid enz.
  • Dienende monumentaliteit. Manieren bedenken waarop de E40 ten dienste kan staan van de wijken die hij kruist en van de stad in haar geheel; op zoek gaan naar een monumentaliteit die het lokale verbindt met het grootschalige.
  • Dringende voorrang aan het openbaar vervoer. Dit is één van de zaken op korte termijn de wijk aantrekkelijk kunnen maken.

Voor het masterplan bestaat er een scenario voor het seizoen 0. Wat gebeurt er in de volgende ‘seizoenen’?
Seizoen 1 komt overeen met het openstellen van de supersurface. We hopen dat dit in de zomer van 2016 zal zijn. Met de acties op korte termijn moet het snelwegenidioom afgebouwd en nieuw gebruik mogelijk gemaakt worden door eenvoudige en ‘omkeerbare’ ingrepen. We werken aan uiterst nauwkeurig doordachte ingrepen in functie van het bestaande, gericht op economie en optimalisering. De ingrepen moeten niet al meteen de illusie wekken van coherentie, maar de voorwaarden creëren voor soepele veranderingen. Concreet biedt de vrijgekomen strook met een variabele breedte (maximum 15 m) plaats aan voetgangers, fietsen, een expresbus, enz. Op administratief vlak is seizoen 1 een testfase en beperkt tot twee jaar. Er worden toegangen aangelegd ter hoogte van de bestaande hellingen en opritten en een beplante ruimte zal fungeren als groen scherm aan de rand van het terrein. De geluidsoverlast en pollutie worden verminderd door een snelheidsverlaging voor de voertuigen. Ideaal zou een symbolische maximumsnelheid van 50 km/u zijn – zoals in de bebouwde kom –, waarmee een veilige en comfortabele circulatie mogelijk wordt naast de snelweg. In seizoen 2, op middellange termijn, wordt een buitengewone publieke ruimte aangelegd van 30 meter breed over een lengte van 2 km en in seizoen 3 moet de gedroomde supersurface tot stand komen.

WEB_tvk-bruxelles-parkway-6

Lezing – Pierre-Alain Trévelo (TVK): De aarde is een bouwwerk
18 februari 2016, 20.00
Paleis voor Schone Kunsten – Zaal M, Brussel
In het Frans
Ticket  €8|€5 (-26|60+)

 

Het multidisciplinaire team belast met het masterplan bestaat uit TVK (architecten-stedenbouwkundigen – mandatarissen), Karbon’ (architecten-stedenbouwkundigen), OLM (landschapsarchitecten), EGIS (vervoer en mobiliteit) ELIOTH (duurzame ontwikkeling) en IDEA Consult (Vastgoedeconomie)

De openbare aanbesteding werd uitgeschreven door het Agentschap voor Territoriale Ontwikkeling, Brussel Mobiliteit en Brussel Stedelijke Ontwikkeling

Het opstellen van het richtschema van de Reyers-zone werd toevertrouwd aan de studiebureaus BUUR en STRATEC.

schrijf je in voor de nieuwsbrief